Działania niepożądane i przeciwwskazania ademetioniny

Ademetionina uchodzi za lek o dobrym profilu tolerancji — w badaniach klinicznych częstość działań niepożądanych była umiarkowana. Jednak „dobrze tolerowany” nie znaczy „odpowiedni dla wszystkich”. Redakcja usystematyzowała znane działania niepożądane, przeciwwskazania oraz grupy osób wymagające szczególnej ostrożności.

Ogólny profil bezpieczeństwa

Ademetionina (S-adenozylo-L-metionina) to naturalny metabolit, który organizm syntetyzuje codziennie. Częściowo tłumaczy to, dlaczego w większości badań klinicznych przy chorobach wątroby, depresji i chorobie zwyrodnieniowej stawów częstość poważnych działań niepożądanych nie różniła się istotnie od placebo. Przegląd Anstee i Day (2012) opisuje profil bezpieczeństwa SAMe jako korzystny.

Badania mają jednak ograniczenia. Większość z nich trwała tygodnie lub kilka miesięcy, a uczestników starannie dobierano, wykluczając osoby z ciężkimi chorobami współistniejącymi, chorobą afektywną dwubiegunową, ciążą. W realnej praktyce lek mogą przyjmować znacznie szersze grupy osób — i właśnie u nich ujawniają się rzadkie, ale ważne rodzaje ryzyka.

Osobno warto uwzględnić różnicę między produktami leczniczymi a suplementami diety. W zarejestrowanych lekach skład i stabilność są kontrolowane zgodnie ze standardami farmaceutycznymi. W suplementach, zwłaszcza kupionych z niesprawdzonych źródeł, faktyczna zawartość SAMe może odbiegać od deklarowanej, co utrudnia przewidywanie efektów i działań niepożądanych.

Wreszcie, działania niepożądane zależą od drogi podania. Formy dożylne i domięśniowe mają własne reakcje miejscowe, a doustne — przeważnie żołądkowo-jelitowe.

Najczęstsze działania niepożądane

Najpowszechniejsza grupa działań niepożądanych to żołądkowo-jelitowe: nudności, dyskomfort w brzuchu, wzdęcia, biegunka lub przeciwnie — zaparcie. Są zwykle umiarkowane, występują na początku przyjmowania i często zmniejszają się z czasem. Otoczka dojelitowa tabletek częściowo zmniejsza podrażnienie żołądka.

Druga grupa to objawy ze strony układu nerwowego: ból głowy, zawroty głowy, zwiększona pobudliwość, bezsenność. Ponieważ SAMe uczestniczy w przemianie neuroprzekaźników, efekt stymulujący u części osób jest całkiem oczekiwany. Właśnie dlatego zaleca się nie przyjmować leku przed snem.

Rzadkie, ale poważne reakcje to alergiczne, w tym anafilaktoidalne. Są bardziej charakterystyczne dla podania pozajelitowego. Pojawienie się wysypki, obrzęku twarzy lub warg, utrudnionego oddychania po podaniu leku to powód do natychmiastowego zwrócenia się po pomoc.

Dla osób trenujących osobno warto odnotować możliwy lęk i zaburzenia snu. Niedobór snu sam w sobie pogarsza regenerację, więc nawet „łagodny” efekt niepożądany może odczuwalnie obniżyć jakość procesu treningowego.

Ryzyko psychoneurologiczne

Najważniejsze z punktu widzenia bezpieczeństwa ryzyko związane jest z chorobą afektywną dwubiegunową. Opisano przypadki, gdy przyjmowanie SAMe u osób z chorobą afektywną dwubiegunową prowokowało przejście w stan hipomaniakalny lub maniakalny. Charakterystyki preparatów ademetioniny nie zalecają jego stosowania u takich pacjentów bez ścisłej kontroli lekarza.

Objawy stanu maniakalnego mogą być podstępne: zmniejszona potrzeba snu, przyspieszona mowa, impulsywność, zawyżona samoocena, ryzykowne zachowania. Człowiek często odbiera je jako „przypływ energii” i nie wiąże z lekiem. Jeśli takie zmiany zauważają bliscy, warto przerwać przyjmowanie i zwrócić się do lekarza.

Drugie ryzyko to zespół serotoninowy. SAMe nasila przekaźnictwo serotoninergiczne, dlatego jego połączenie z lekami przeciwdepresyjnymi (SSRI, SNRI, trójpierścieniowe, inhibitory MAO), tramadolem, tryptanami czy preparatami dziurawca teoretycznie, a według pojedynczych doniesień i praktycznie, może wywołać ten stan. Objawy obejmują pobudzenie, drżenie, sztywność mięśni, potliwość, gorączkę, tachykardię.

Co ważne, w badaniu Papakostasa i współautorów (2010) SAMe łączono z SSRI właśnie pod kontrolą psychiatrów. To nie argument na rzecz samodzielnych połączeń, lecz przykład tego, jak takie schematy stosuje się w medycynie — z monitorowaniem i doborem pacjentów.

Przeciwwskazania i grupy szczególne

Zgodnie z europejskimi charakterystykami preparatów ademetioniny bezwzględnymi przeciwwskazaniami są nadwrażliwość na substancję czynną oraz defekty genetyczne wpływające na cykl metioninowy lub powodujące homocystynurię czy hiperhomocysteinemię, w szczególności niedobór syntazy cystationinowej beta i zaburzenia metabolizmu witaminy B12.

• Nadwrażliwośćna ademetioninę lub substancje pomocnicze.
• Dziedziczne zaburzenia cyklu metioninowego— homocystynuria, defekty przemiany B12.
• Choroba afektywna dwubiegunowa— stosowanie niezalecane bez nadzoru psychiatry.
• Ciąża i karmienie piersią— wyłącznie na podstawie decyzji lekarza z oceną korzyści i ryzyka.
• Wiek dziecięcy— skuteczność i bezpieczeństwo nie zostały ustalone.

Osobną uwagę należy zwrócić na niedobór witaminy B12 i folianów. Ponieważ witaminy te są niezbędne do prawidłowej pracy cyklu metioninowego, ich niedobór może obniżać skuteczność leczenia. W charakterystykach zaznaczono, że w grupach ryzyka (wegetarianie, osoby starsze, pacjenci z niedokrwistością lub chorobami wątroby) warto sprawdzać poziom tych witamin.

Osoby z niewydolnością nerek wymagają ostrożności ze względu na ograniczone dane dotyczące farmakokinetyki w tej grupie. Pacjenci z chorobą Parkinsona przyjmujący lewodopę również powinni omówić stosowanie z neurologiem ze względu na teoretyczną interakcję na poziomie metylacji.

Jak zmniejszyć ryzyko

Pierwszy i główny krok to ocena medyczna przed rozpoczęciem przyjmowania. Lekarz ustali wskazania, wywiad psychiatryczny, listę leków i suplementów, stan wątroby i nerek. Właśnie na tym etapie odsiewa się sytuacje, w których ryzyko przewyższa oczekiwaną korzyść.

Drugi krok to staranna inwentaryzacja wszystkiego, co człowiek już przyjmuje. Sportowcy nierzadko jednocześnie stosują stymulanty, kompleksy przedtreningowe, ziołowe środki na sen czy nastrój. Każdy z nich może wchodzić w interakcję z SAMe na poziomie układu nerwowego.

Trzeci to obserwacja samopoczucia w pierwszych tygodniach. Bezsenność, lęk, nietypowy wzrost nastroju czy impulsywność to sygnały, które trzeba omówić z lekarzem, a nie „przeczekiwać”. Objawy żołądkowo-jelitowe są zwykle mniej niebezpieczne, ale przy nasilonej biegunce czy bólu brzucha przyjmowanie również należy zweryfikować.

Wreszcie, warto pamiętać o wpływie na wyniki badań laboratoryjnych: ademetionina może zniekształcać wyniki immunochemicznego oznaczania homocysteiny, dając fałszywie podwyższone wartości. O przyjmowaniu leku obowiązkowo trzeba poinformować lekarza i laboratorium.

Wnioski redakcji

Ademetionina jest w większości dobrze tolerowana, a najczęstsze działania niepożądane — zaburzenia żołądkowo-jelitowe, ból głowy i bezsenność — są zwykle umiarkowane.

Najpoważniejsze rodzaje ryzyka dotyczą psychiki: prowokowanie manii w chorobie afektywnej dwubiegunowej oraz zespół serotoninowy przy łączeniu z lekami serotoninergicznymi.

Bezwzględnymi przeciwwskazaniami są nadwrażliwość i dziedziczne defekty cyklu metioninowego; ciąża, niedobór B12 i folianów, niewydolność nerek wymagają indywidualnej decyzji lekarza.

Radzimy przeczytać także nasze artykuły „Interakcje ademetioniny z innymi lekami”, „Badania podczas przyjmowania ademetioniny” oraz „Mity o ademetioninie”.

Bibliografia

1. Anstee QM, Day CP. S-adenosylmethionine (SAMe) therapy in liver disease: a review of current evidence and clinical utility. J Hepatol. 2012;57(5):1097–1109.
2. Sharma A, Gerbarg P, Bottiglieri T, et al. S-adenosylmethionine (SAMe) for neuropsychiatric disorders: a clinician-oriented review of research. J Clin Psychiatry. 2017;78(6):e656–e667.
3. Papakostas GI, Mischoulon D, Shyu I, et al. S-adenosyl methionine (SAMe) augmentation of serotonin reuptake inhibitors for antidepressant nonresponders with major depressive disorder: a double-blind, randomized clinical trial. Am J Psychiatry. 2010;167(8):942–948.
4. Hardy ML, Coulter I, Morton SC, et al. S-Adenosyl-L-Methionine for Treatment of Depression, Osteoarthritis, and Liver Disease. Evidence Report/Technology Assessment No. 64. Rockville (MD): Agency for Healthcare Research and Quality; 2002.
5. Lu SC, Mato JM. S-adenosylmethionine in liver health, injury, and cancer. Physiol Rev. 2012;92(4):1515–1542.
6. Rutjes AW, Nüesch E, Reichenbach S, Jüni P. S-Adenosylmethionine for osteoarthritis of the knee or hip. Cochrane Database Syst Rev. 2009;(4):CD007321.