Metasteron (superdrol) a układ kostno-stawowy
Sterydy anaboliczne często uchodzą za „korzystne dla kości”, bo androgeny rzeczywiście podtrzymują gęstość mineralną szkieletu. Ale metasteron (superdrol) to pochodna DHT, która nie przekształca się w estrogeny, a siła mięśni u jego stosujących rośnie szybciej, niż adaptują się ścięgna. Redakcja wyjaśnia, jak preparat może wpływać na kości, stawy i więzadła.
Hormony a szkielet: kto za co odpowiada
Kość to żywa tkanka, która nieustannie się przebudowuje. Osteoklasty niszczą starą substancję kostną, osteoblasty tworzą nową. Równowaga tych procesów określa gęstość mineralną i wytrzymałość szkieletu, a hormony płciowe są jednymi z jego głównych regulatorów.
Androgeny stymulują wzrost kości na grubość (nawarstwianie okostnowe), dlatego u mężczyzn kości są zwykle masywniejsze. Działają też pośrednio: przez mięśnie, które tworzą obciążenie mechaniczne szkieletu, i przez czynniki wzrostu.
Jednak u mężczyzn kluczową rolę w zachowaniu masy kostnej odgrywają estrogeny, powstające z testosteronu za pomocą aromatazy. Klasyczny opis mężczyzny z mutacją genu receptora estrogenowego (Smith et al., 1994) wykazał, że bez sygnału estrogenowego strefy wzrostu się nie zamykają, a kości pozostają osteopeniczne nawet przy prawidłowym poziomie testosteronu.
Zatem dla zdrowia szkieletu mężczyźnie potrzebne są oba sygnały: androgenny i estrogenny. To zasadnicze dla zrozumienia działania metasteronu.
Androgen niearomatyzujący a kości
Metasteron, jak i inne pochodne DHT, nie ulega aromatyzacji. Podczas jego stosowania własny testosteron jest tłumiony przez ujemne sprzężenie zwrotne, a wraz z nim obniża się też wytwarzanie estradiolu. Metasteron tego niedoboru nie kompensuje.
Krótki epizod takiego stanu raczej nie zmieni istotnie gęstości mineralnej kości u zdrowego młodego mężczyzny. Ale powtarzające się epizody, a zwłaszcza długotrwały hipogonadyzm po odstawieniu sterydów, mogą negatywnie wpływać na szkielet. Przegląd Endocrine Society (Pope et al., 2014) wspomina obniżenie masy kostnej jako możliwy skutek długotrwałego tłumienia gonad.
| Sygnał | Rola w szkielecie mężczyzny | Co dzieje się na tle metasteronu |
|---|---|---|
| Androgenny | Wzrost kości na grubość, podtrzymanie masy mięśniowej | Wzmocniony za sprawą preparatu |
| Estrogenny | Hamowanie resorpcji, zamykanie stref wzrostu | Obniżony przez tłumienie własnego testosteronu |
| Mechaniczny | Obciążenie od mięśni stymuluje osteoblasty | Rośnie wraz z siłą |
Dla nastolatków sytuacja jest jeszcze poważniejsza. Każda ingerencja w tło hormonalne w okresie wzrostu może zaburzyć prawidłowe dojrzewanie szkieletu i ostateczny wzrost. Preparaty androgenne bez wskazań medycznych w tym wieku są niedopuszczalne.
Osobnych badań metasteronu dotyczących kości brak, więc przytoczone rozważania opierają się na ogólnej fizjologii hormonów płciowych i danych o innych androgenach.
Ścięgna: słabe ogniwo
Najlepiej udokumentowane ryzyko dla narządu ruchu u stosujących sterydy anaboliczne dotyczy nie kości, lecz ścięgien. Mięśnie pod działaniem androgenów stają się silniejsze dość szybko, a ścięgna adaptują się wolniej. Powstaje dysproporcja między siłą, którą generuje mięsień, a wytrzymałością tkanki, która ją przenosi.
Badanie Kanayamy i współautorów (2015) porównało doświadczonych ciężarowców stosujących sterydy z tymi, którzy ich nie stosowali. W grupie stosujących sterydy zerwania ścięgien zdarzały się znacznie częściej, w szczególności zerwania ścięgien kończyn górnych — bicepsa i mięśni piersiowych.
Prace eksperymentalne na zwierzętach również wskazują na możliwe zmiany struktury kolagenu w ścięgnach pod wpływem wysokich dawek androgenów, choć przeniesienie tych danych na człowieka jest ograniczone.
Zerwanie ścięgna często następuje nagle, podczas ciężkiego powtórzenia, i niemal zawsze wymaga leczenia chirurgicznego i długiej rehabilitacji. Dla sportowca może to oznaczać miesiące bez treningów.
Stawy i dolegliwości bólowe
W środowiskach sportowych rozpowszechniony jest pogląd, że sterydy niearomatyzujące „wysuszają stawy” i wywołują ból. Badań naukowych, które potwierdziłyby ten efekt właśnie dla metasteronu, brak. Istnieją hipotezy o roli estrogenów w metabolizmie chrząstki i płynu maziowego, ale bezpośrednich dowodów klinicznych jest niewiele.
Bardziej realne wyjaśnienie dolegliwości stawowych to przeciążenie mechaniczne. Gdy siła rośnie szybko, człowiek podnosi większe ciężary, a więzadła, chrząstka i torebki stawowe otrzymują obciążenie, do którego nie zdążyły się zaadaptować. Ból w łokciach, barkach i kolanach jest w takim razie sygnałem przeciążenia.
Niebezpiecznie jest tłumić taki ból lekami przeciwbólowymi i kontynuować treningi. Niesteroidowe leki przeciwzapalne przyjęte na tle sterydu doustnego dodatkowo obciążają żołądek i nerki, a maskowanie bólu zwiększa ryzyko poważnej kontuzji.
Objawy, przy których warto zwrócić się do ortopedy lub lekarza sportowego:
- ból ścięgna nasilający się podczas obciążenia i nieustępujący przez kilka dni;
- przeskakiwanie, uczucie „zapadania się” lub niestabilności w stawie;
- obrzęk stawu lub ograniczenie ruchomości;
- nagły ból z uczuciem „zerwania” podczas ćwiczenia i zmiana konturu mięśnia — powód do pilnego badania.
Jak ocenić stan narządu ruchu
Przy długotrwałym lub powtarzalnym stosowaniu androgenów, zwłaszcza z epizodami hipogonadyzmu po odstawieniu, lekarz może zalecić densytometrię (DXA) do oceny gęstości mineralnej kości. Metoda ta jest standardowa, szybka i mało inwazyjna.
Do oceny tła hormonalnego, ważnego dla kości, oznacza się całkowity testosteron, estradiol, LH, FSH, a także poziom witaminy D i wapnia. Wyniki należy interpretować z uwzględnieniem wszystkich przyjmowanych preparatów.
Stan ścięgien i stawów ocenia się klinicznie, za pomocą USG lub MRI. Wczesne wykrycie tendinopatii pozwala skorygować obciążenie i uniknąć zerwania.
Podstawowa profilaktyka dla każdego sportowca to stopniowe zwiększanie obciążeń, wystarczająca regeneracja, pełnowartościowe żywienie z odpowiednią ilością białka, wapnia i witaminy D, a także uwaga na sygnały ciała.
Wnioski redakcji
Dla zdrowia kości mężczyźnie potrzebne są zarówno androgeny, jak i estrogeny; metasteron nie ulega aromatyzacji i tłumi własne wytwarzanie obu hormonów.
Najistotniejsze udokumentowane ryzyko dla narządu ruchu u stosujących sterydy anaboliczne to zerwania ścięgien wskutek dysproporcji między siłą mięśni a wytrzymałością tkanki łącznej.
Ból stawowy częściej świadczy o przeciążeniu, a tłumienie go lekami przeciwbólowymi jest niebezpieczne.
Radzimy przeczytać także nasze materiały o interakcjach metasteronu z lekami, o jego wpływie na płodność oraz o regeneracji organizmu po stosowaniu.
Bibliografia
- Smith EP, Boyd J, Frank GR, et al. Estrogen resistance caused by a mutation in the estrogen-receptor gene in a man. N Engl J Med. 1994;331(16):1056–1061.
- Kanayama G, DeLuca J, Meehan WP 3rd, et al. Ruptured tendons in anabolic-androgenic steroid users: a cross-sectional cohort study. Am J Sports Med. 2015;43(11):2638–2644.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
- Kicman AT. Pharmacology of anabolic steroids. Br J Pharmacol. 2008;154(3):502–521.
- Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271–1279.
- Kanayama G, Hudson JI, DeLuca J, et al. Prolonged hypogonadism in males following withdrawal from anabolic-androgenic steroids: an under-recognized problem. Addiction. 2015;110(5):823–831.
Andriy Melnyk
Trener sportów siłowych, autor programów dla początkujących i średniozaawansowanych. Pisze o planowaniu treningów.
